۳۰ نکته مهم در مورد واژه "الله"(۲)
۳۰ نکته مهم در باره واژه"الله"(۲)
ادامه از نوشتار شماره( 1)
ریشه یابی واژه الله
10-در توجیه ریشهیابی واژهٔ الله دو نظر وجود دارد:
این واژه مشتق است
این واژه جامد است.
11-مشتق بودن واژه، دیدگاه اکثریت است و به سه شکل ارائه میشود. نظریهٔ اول بر آن است که الله متشکل از دو بخش ال + اله است.
12-دربارهٔ چگونگی تبدیل «الـ+اله» به الله گفته شده که «خدای متعال» را «إِلٰه» خوانده و «ٱلْـ» تعظیم را به آن افزودند که ٱلْإِلٰه شدهاست. کاربرد زیاد این واژه سبب تخفیف همزه و تبدیل واژه به الله شدهاست.
13-زبانشناسان تاریخی عرب مفصلاً راجع به ریشه و معنی واژههای «اله» و «الله» بحث کردهاند. اغلب زبانشناسان اسم خاص «الله» را برگرفته از الإله در نظر گرفتهاند و سعی کردهاند اله را به ریشهای سهحرفی (ثلاثی) ربط دهند.
14- آنان واژهٔ اله را بر وزن فعال دانسته و اصل آن را فعلی به صورت اَلِهَ-یالَهُ یا وَلِهَ یؤلَهُ دانستهاند.
15- بر این اساس صورتهای اشتقاق از ریشههای زیر پیشنهاد شدهاند:
- برخی اصل واژهٔ اله را از اَلَهَ-یاله به معنی پناه بردن دانستهاند و اله را کسی دانستهاند که بنده به او پناه میبرد. همین لغت در باب افعال به معنی پناه دادن است. برخی اله را از ریشهٔ وَلِهَ-یَولَهُ دانستهاند بدون آنکه در معنی تفاوتی برایش قائل شوند.
- برخی وَلِهَ-یَولَهُ را به معنی «عاشق شدن» و «شیدا شدن» دانستهاند. در این معنی، اله کسی است که دلها شیفتهٔ او میشوند.
- چون الوَلَه از ریشهٔ وَلِهَ به معنی عشق شدید است، اله را به معنی دوستدار بندگان یا محبوب آنان نیز دانستهاند.
- اَلِهَ-یألَهُ میتواند به معنی حیران و سرگردان شدن باشد که در این صورت اله به معنی کسی است که حیران اویند؛ زمخشری متذکر میشود که فعل الهه از اسم الُهه به معنای سرگشته شدن، مبهوت شدن مشتق شدهاست، زیرا ذهن از شناخت ذات الله دچار بهت میشود («ولهه» همان معنا را میرساند).
- اَلِهَ-یألَهُ میتواند معنی پرستیدن بدهد که در آن صورت اله به معنی معبود است.
- اَلِهَ-یألَهُ میتواند معنی اقامت گزیدن نیز بدهد که در اینجا اله وجود تغییرناپذیر و فناناپذیر معنی میدهد.
- «ل-و-ه»، از آنجا که لَها آفریدن معنا میدهد.
- اَوَلَ و ایل، ریشههایی که بر دیدگاه تقدم و اولویت نظر دارد.
16- گروه دیگر با رد ارتباط مستقیم بین این دو واژه، ساخت «الله» را بیواسطه و آنی (مرتجل) یا به شکل «لاه» از ریشه «ل-ی-ه» میداند که حرف تعریف «ال» به آن چسبیدهاست.
«لاه» به معنی «پنهان بودن» یا «برفراز رفتن و علو یافتن» است. پس «اله» به معنی وجودی است که از دید بندگان پنهان میماند یا وجودی که والا و متعالی است.
17-نظریهٔ سوم در دیدگاه مشتق بودن واژه الله، آن را مشتق از ضمیر سوم شخص «ها» میداند. باین صورت که واژهٔ الله از «ها»، اسم جمع و ضمیر سوم شخص، و «لام» ملکی ساخته شدهاست.
به عبارتی دیگر، خدای متعال را ابتدا با ضمیر سوم شخص خوانده، سپس لام ملکیت به آن افزوده و «لهُ» را تشکیل دادهاند. سپس به خاطر تعظیم، ال به آن اضافه کردهاند («اللَه») و سپس فتحهٔ میانی را به مصوت بلند تبدیل کردهاند.
18 - در دوران پیش از اسلام ، الله خدای برتر و مسلماً خدای آفریدگار بود.
19- هیچ بت یا تجسم شمایلگونهای از الله شناخته نشدهاست و الله تنها ایزد مکه بود که بتی نداشت.
نام عبدالله ، پدر پیامبر اسلام، به معنی «بندهٔ الله» است.
در دوران پیش از اسلام ، الله خدای برتر و مسلماً خدای آفریدگار بود.
20-هیچ بت یا تجسم شمایلگونهای از الله شناخته نشدهاست و الله تنها ایزد مکه بود که بتی نداشت.
نام عبدالله ، پدر پیامبر اسلام، به معنی «بندهٔ الله» است.
