بلاهای دوران فرعون
در نوشتار های پیشین از بلاهای دوران فرعون بر حسب گزارش انجیل عهد عتیق سخن گفتیم. در این نوشتار مروری دیگر بر این حوادث می کنیم البته بر حسب گزارشات قرآنی!
در سوره اعراف آیاتی وجود دارند که به صراحت ولی به صورت فهرست به این بلاها اشاره دارند:
خشکسالی و کمبود محصولات
-"و در حقیقت ما فرعونیان را به خشکسالى و کمبود محصولات دچار کردیم باشد که عبرت گیرند."
آیه ۱۳۰ سوره اعراف
۵ بلا : طوفان ، ملخ، کنه ، وزغ و خون
-"پس بر آنان طوفان و ملخ و کنه ریز و غوکها و خون را به صورت نشانه هایى آشکار فرستادیم و باز سرکشى کردند و گروهى بدکار بودند ."
آیه ۱۳۳ سوره اعراف
-چون بلا و بدبختى بر آنان واقع شد، (نزد موسى آمده) گفتند: اى موسى! براى ما نزد پروردگارت به خاطر عهدى که نزد تو دارد (و دعاى تو را مستجاب مىکند)، دعا کن که اگر این بلا را از ما برگردانى، قطعاً به تو ایمان مىآوریم و حتماً بنىاسرائیل را (آزاد کرده و) با تو روانه مىکنیم.
فَلَمَّا کَشَفْنا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلى أَجَلٍ هُمْ بالِغُوهُ إِذا هُمْ یَنْکُثُونَ «135»
-پس همین که نکبت و بدبختى را (به خاطر دعاى موسى) از آنان تا مدّتى که باید به آن مىرسیدند برداشتیم، باز هم پیمان خود را مىشکستند.
رجز چه بود؟
-"و هنگامى که رجز( عذاب، بلا ، نکبت) بر آنان فرود آمد گفتند اى موسى پروردگارت را به عهدى که نزد تو دارد براى ما بخوان اگر این رجز را از ما برطرف کنى حتما به تو ایمان خواهیم آورد و بنى اسرائیل را قطعا با تو روانه خواهیم ساخت ."
آیه ۱۳۴ سوره اعراف
فرهنگهای لغت رجز را این گونه ترجمه کرده اند
رجز. پلیدی. (ناظم الاطباء)
رجس (منتهی الارب ) (غیاث اللغات ) (آنندراج ). قذر. (اقرب الموارد). رجس. (یادداشت مرحوم دهخدا)
طاعون : یکشف اﷲ عنکم الرجز. (از اقرب الموارد). || (اِ) طاعون.
عذاب: (ناظم الاطباء) (منتهی الارب ). || عذاب. (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء)
-"چون عذاب را تا سررسیدى که آنان بدان رسیدند از آنها برداشتیم باز هم پیمانشکنى کردند ."
آیه ۱۳۵ سوره اعراف
غرق شدن در د ریا
-"سرانجام از آنان انتقام گرفتیم و در دریا غرقشان ساختیم چرا که آیات ما را تکذیب کردند و از آنها غافل بودند."
آیه ۱۳۶ اعراف
تحقیقات اخیر
توسط دکتر استفان مورتلاک مدیر آسیب شناسی بیمارستان Nuffield Health Guildford است.بیمارستان Nuffield Health ، بیمارستان گیلدفورد
بلاهای ده دهگانه مصر
7 ژانویه 2019
استفان مرتلوک می پرسد که آیا 10 آفت مصر نتیجه یک اثر دومینوی اکولوژیکی یا مداخله الهی بوده است؟
در کودکی ، بسیاری از ما خواندیم که مردم عبرانی که در مصر زندگی می کردند ، تحت حکومت ظالمانه فرعون رنج می بردند. موسی از فرعون خواست که اجازه دهد آنها به وطن خود در کنعان برگردند ، اما او نپذیرفت.
در نتیجه ، در یک نمایش الهی از قدرت و نارضایتی 10 طاعون برای مصری ها ایجاد شد که فرعون را ترغیب کرد تا تصمیم خود را لغو کند.
اما آیا این آفت ها رویدادهای تاریخی بوده اند یا همانطور که برخی از مورخان گفته اند ، به سادگی گزارش هایی از چندین بلایای طبیعی منتقل شده است؟
برخی از محققان اذعان می کنند که از دیدگاه تاریخی ، 9 طاعون اول شبیه رویدادهای طبیعی است و در حالی که برخی از آنها این گونه نیستند ،
به نظر می رسد برخی دیگر بخشی از یک واکنش زنجیره ای با الگوهای تعیین شده و یک جانشینی سریع هستند. مصریان به دلیل ثبت هر واقعه ای ، چه از لحاظ زمانی و چه از نظر مذهبی ، مشهور بودند ، اما در ادبیات مصر باستان اشاره کمی به آفت وجود دارد. چه می شد اگر آفت ها روستاها و حومه اطراف گوشن را درگیر می کرد؟ ، شاید هم این موارد برای درج در تواریخ رسمی به دربار سلطنتی ارجاع نمی شدند.
ثبت تاریخ
"یک سقوط گسترده آتشفشانی ساده ترین و منطقی ترین توضیح علمی را برای این آلودگی ارائه می دهد"
چه زمانی آفت ها اتفاق افتاد ؟
و چه کسی فرعون مستبد بود؟
مورخ یونانی هرودوت تاریخ ها را در حدود 1570-1550 قبل از میلاد مسیح قرار داد ، زمانی که مصر تحت حکومت هیکسوس (یک قبیله آسیایی) بود ، اما هیچ فرعونی وجود نداشت ،
تا اینکه آهوموس اول (1550-1525 قبل از میلاد) شورش کرد و مهاجمان را سرنگون کرد. در طی این مدت طوفان های آخرالزمانی ، بیشتر مصر را ویران کرد و در ستون و یا همان کتیبه طوفان اهموس اول توصیف شد ،
آتشفشان
این تغییرات به دلیل تغییرات کوتاه مدت آب و هوایی ناشی از فوران آتشفشان ترا در جزیره سانتورینی در حدود سال 1630 قبل از میلاد نسبت داده شده است (اگرچه همچنین گفته شده است که مرجع طوفان صرفاً استعاره از هرج و مرج ایجاد شده در طول جنگ است).
Trevisanato (در کتاب آفت های مصر: باستان شناسی ، تاریخ و علم به کتاب مقدس نگاه می کند) ، پیشنهاد کرد که این فوران نیز عامل اصلی آفت ها بود.
نشانه هایی وجود دارد که تأثیرات زیست محیطی این فوران را در سراسر جهان احساس کرده است - برخی از محققان نیز این فوران را با افسانه آتلانتیس مرتبط دانسته اند.
خاکستر آتشفشان
Trevisanato معتقد است که خاکستر آتشفشانی رود نیل را آلوده کرده و باعث اسیدی شدن آن شده بود.
هم چنین به نظر می رسد رسوبات موجود در کف دریاچه ها در امتداد دلتای نیل نشان می دهد که در دوره ای از عصر مفرغ میانه رسوب خاکستر آتشفشانی وجود دارد ، که با فوران آن مطابقت دارد
در جزیره آتشفشانی یونان. در مصر باستان پیش صنعتی ، سولفاتهای ناشی از ریزش گسترده آتشفشان ، ساده ترین و منطقی ترین توضیح علمی را برای این آلودگی ارائه می دهند.
رود نیل قرمز و اسیدی می توانست ماهی ها را از بین ببرد ، مردم را از نوشیدن آب از رودخانه باز دارد و طبق اسناد معاصر باعث سوختگی شود که بعداً به لارو آلوده شد.
زخمهای بدن فرعون
با این حال ، آلفرد ادرسهایم در کتاب مقدس عهد عتیق خود عنوان کرد که توتموز دوم (1509-1479 پیش از میلاد) ممکن است قهرمان داستان باشد.
در سال 1886 هنگامی که مومیایی توتموز دوم توسط گاستون ماسپرو باز نشد ، اسکارهای ناشی از نوعی عفونت وجود داشت که حتی پس از مومیایی کردن نیز هنوز قابل مشاهده بودند.
ماسپرو مومیایی را چنین توصیف کرد: "پر از تکه های زخم ، و با زخم پوشیده شده است".
ضایعات پشت ، کمر ، بازوها و پاهای بدن را پوشانده و مخلوطی از پاپول ، دلمه و زخم وجود دارد.
آیا در آن زمان توتموز دوم به دلیل شیوع بیماری در منطقه مرده بود؟
شواهدی وجود دارد که پرستار بچه ملکه ، Sitre In ، از یک وضعیت مشابه رنج می برد.
جزئیات بسیار شبیه به توصیف طاعون ششم است که "جوش در سراسر سرزمین مصر بر روی انسان و جانور جاری می شود!" (خروج 9.9).
یک رودخانه سرخ
نامزد دیگر فراعنه Ramesses II (1303 - 1213 قبل از میلاد) است که توسط حماسه هالیوود ده فرمان محبوب شد.
در این زمان آب و هوای پایتخت شهر پی رامسس مرطوب و گرمسیری بود ، اما در اواخر سلطنت او آب و هوا خشک و بیابانی شد.
این مطالعه با مطالعه استالاگمیت ها در غارهای محلی مصر ، که سابقه ای از الگوی آب و هوای آن زمان را ارائه کرده است ، تأیید شده است.
خون بورگوندی
این احتمال وجود دارد که:
به دلیل افزایش دما و شرایط خشک ، رود نیل از رودخانه ای که به سرعت در جریان است به یک رودخانه تنبل و گل آلود تبدیل شده است.
این مبنای نظریه ناتورالیستی دهه 1950 توسط گرتا هورت بود ، که پیشنهاد کرد بعضی از جلبکها بخصوص Haematococcus pluvialis و Euglena sanguinea در این شرایط بتوانند رشد کنند.
رنگ قرمز به دلیل وجود آستاگزانتین است و در شرایط مناسب سلول ها می توانند به قدری پرجمعیت شوند که آب قرمز شود.
همچنین Euglena sanguinea به عنوان تولید کننده ایکلوتوکسین euglenophycin قوی شناخته شده است.
ایده شکوفایی جلبک نیز توسط دکتر استفان پفلوگماخر ارائه شده است ، که معتقد است هنگامی که رود نیل تغییر کرد ، به جلبک های سمی Planktothrix rubescens اجازه می دهد تا در آب گرم و آهسته رشد کنند. وقتی جلبک از بین رفت ، آب آن قرمز شد و باعث ایجاد پدیده ای به نام "خون بورگوندی" شد.
در کارولینای شمالی اتفاق افتاد
JoAnn Burkholder نیز در کارولینای شمالی وضعیت مشابهی را در سال 1996 ذکر کرده است که ناشی از Pfiesteria piscidia( عفونت ماهی کش) است.
بنابراین شواهدی ثبت شده برای این نوع رویدادها وجود دارد. :
یوزفوس فلاویوس ، مورخ باستان گزارش داد که آب قرمز خونی شده و قابل نوشیدن نبوده است ، ماهی ها مرده و هوا از بوی متعفن پر شد ه بود.
خطرات جلبکها
. شکوفه جلبک می تواند برای حیات وحش مضر باشد ، -
-زیرا جلبک ها دارای سمی هستند که می تواند در صدف های دریایی جمع شده و حیواناتی را که از آنها تغذیه می کنند مسموم کند.
- بخارات حاصل از شکوفه های جلبکی متراکم نیز می تواند سموم موجود در هوا را پراکنده کرده و باعث مشکلات تنفسی در افراد شود.
- مهمتر از همه ، شکوفایی جلبکها در آب باعث از بین رفتن ماهی می شود .
- به دوزیستان اجازه می دهد تا تولید مثل کنند .
- و ماهی ها تخمهای خود را می خورند.
استرس و قورباغه ها
مطالعات همچنین نشان داده است که بچه قورباغه ها وقتی به دلیل تغییر در محیط خود دچار استرس می شوند ، به سرعت به قورباغه تبدیل می شوند.
آب سمی باعث شده بود که تعداد زیادی از دوزیستان از زمین خارج شوند و بر روی زمین جمع شوند.
دوزیستان باید از رودخانه کشنده دور می ماندند و البته بسیاری از آنها هم می مردند ، که منجر به آفت سوم می شود -
شپش
(این می تواند به معنی شپش ، کک یا مایع باشد ، بر اساس کلمه عبری kînnîm). اگر جلبک سمی منجر به اولین طاعون شود و قورباغه های مرده به دنبال آن بیایند ، تعجب آور نیست که دسته ای از حشرات نیز به دنبال آن می آیند.
حال به گزارش عهد عتیق توجه می کنیم
10 آفت موجود در کتاب Exodus
01 خون
آبها به خون تبدیل شدند - ماهی های رودخانه مردند و مصری ها نمی توانند آب ناپاک را بنوشند.
02 قورباغه
قورباغه ها سر به فلک کشیدند و هر اینچ زمین را پوشاندند و وارد خانه ها و اتاق های خواب شدند.
03 شپش
در سرتاسر مصر ، اشکالی از گرد و غبار بیرون می آمد تا زمین را بپوشاند.
04 حیوانات وحشی
انبوهی از حیوانات وحشی همه چیز را در سر راه خود نابود کردند.
05 بیماری
یک گرفتاری مهلک باعث مرگ بیشتر حیوانات اهلی مصر شد.
06 می جوشد
فرعون ، خادمانش ، مصری ها و حتی حیوانات آنها در سراسر بدنشان جوش های دردناکی ایجاد کردند.
07 تگرگ آتشین
تگرگ تمام محصولات مزارع را از بین برد و همه درختان را خرد کرد.
08 ملخ
ملخ ها صورت زمین را پوشاندند و هر محصول و همه میوه های درختان را بلعیدند.
09 تاریکی
تاریکی غلیظ بر فراز سرزمین مصر ، به حدی کامل که مردم مصر مجبور بودند که مسیر خود را احساس کنند.
10 مرگ اولاد
همه پسران مصر (و گاوهای نخست زاده) از دنیا رفتند. بنی اسرائیل خون بره را بالای در خود مشخص کردند و از آنجا عبور کردند.
آفت ها همچنان ادامه دارد
دلایل بیشتر
-کمبود قورباغه در رودخانه باعث می شود جمعیت حشرات ، که معمولاً تحت کنترل قورباغه ها هستند ، به طور گسترده افزایش یابد.
- اجساد پوسیده ماهی و قورباغه می توانستند حشرات را به میزان قابل توجهی به مناطق نزدیک رود نیل جذب کنند.
بیماری اسب آفریقایی
در این صورت ، آلودگی به برخی از حشرات می تواند زمینه ساز آفت های بعدی شود.
دانشمندان این نظریه را مطرح کرده اند که بیماری که جانوران این مزارع را برای مصری ها در آفتهای بعدی کشته است ، می تواند بیماری زبان آبی یا بیماری اسب آفریقایی (AHS) باشد ، اینها Orbiviruses از خانواده Reoviridae هستند ، که هر دو توسط حشرات Culicoides قابل شیوع هستند.
گونه ها. مگس های پایدار
مار و مالوی استدلال کردند که آفت چهارم نشان دهنده انبوهی از مگس ها مانند مگس پایدار است (Stomoxys calcitrans).
مطالعات نشان داده است که گاوهایی که مگس های پایدار به آن آلوده شده اند می توانند کم خون شوند و از شیر تولیدی کمتری برخوردار باشند.
مگس پایدار همچنین انسان را گاز می گیرد و می تواند منجر به جوشهایی شود که در بخشی از طاعون ششم رخ داده است.
در بسیاری از نقاط جهان ، این گونه حامل انگلهای تریپانوزومید از جمله Trypanosoma evansi و Trypanosoma brucei است.
مگس های برزخی
همچنین ممکن است در مگس خانگی مشترک (Musca domestica) که متعلق به گروهی از مگس ها است که اغلب به آنها "مگس های برزخی" گفته می شود ، افزایش یافته است.
مگس عامل ۱۰۰ بیماری
مگس خانه از زمان پیدایش زندگی بشر وجود داشته است ، به خوبی با زندگی در محل زندگی انسان سازگار است و به عنوان بردار بالقوه بیماری ها عمل می کند.
یک مطالعه اخیر نشان داده است که بیش از 100 عامل بیماری زا از جمله باکتری مانند E. coli و S. aureus ، ویروس ها ، قارچ ها و انگل ها با این حشره پربار در ارتباط هستند ، بنابراین تعجب آور نیست که مردم از افزایش بیماری رنج می برند. آیا ممکن است جوش توسط S.aureus ایجاد شده باشد؟
طاعون پنجم ، که دام های مصر را از بین برد ، شباهت هایی با سموم دفع آفات ، از اعضای نژاد موربیلیو ویروس ، از خانواده Paramyxoviridae دارد.
این امر باعث تب شدید ، اسهال و زخم در دهان و بینی می شود. آفت سوزن از طریق تماس مستقیم و احتمالاً آئروسل در فواصل محدود بین حیوانات پخش می شود.
این ویروس می تواند از طریق ترشحات چشم ، بینی یا دهان و مدفوع ، ادرار ، خون ، شیر یا مایعات تولید مثل حیوانات آلوده منتشر شود.
سپس ، حدود 1600 سال قبل از میلاد ، ممکن است ستون فوران دیگری از سانتورینی عامل آفت های هفتم ، هشتم و نهم باشد - تگرگ آتشین ، ملخ ها و روزهای تاریکی. به گفته باستان شناس چارلز پلگرینو ، فوران سانتورینی با فوران کوه سنت هلنس در سال 1980 قابل مقایسه بود و این توده آتشفشانی همراه با طوفان های گرد و غبار با سرعت بالا می توانست در مصر باریده باشد ،
در نتیجه روزها را به شب تبدیل کرده و باعث افزایش ناهنجاری های هوا می شود.
بارندگی و رطوبت بالاتر. ممکن است وقتی خاکستر آتشفشانی با طوفان های رعد و برق در بالای مصر مخلوط شود ، منجر به طوفان های تگرگ چشمگیر شود.
ملخ های بیابان
این می توانست شرایطی را ایجاد کند که باعث شد ملخ بدنام بیابان (Schistocerca gregaria) از حالت انفرادی به شکل جمعی تبدیل شود ، نه تنها از نظر اجتماعی نیز تغییر شکل می دهند ، قویتر ، تیره تر و متحرک می شوند. آنها می توانند در مسافت های طولانی ازدحام کنند و طبق گفته سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد ، هنگام گرسنگی ، انبوهی از یک ملخ می تواند در یک روز به همان میزان 2500 انسان غذا بخورد.
چنین آفتی تمام گیاهان باقیمانده را که تگرگ از بین نبرد ، می بلعد.
مرگ ا ولین نوزاد نر و قارچ
باستان شناسان همیشه بر این عقیده بودند که آخرین آفت ، یعنی مرگ اولین نوزاد نر ، ناشی از گندم آلوده به قارچ بوده است.
اما این بعید به نظر می رسد ، زیرا نوزادانی نیز مردند که احتمالاً غلات نخورده بودند.
همچنین چرا برخی از کودکان در امان ماندند؟ یک سابقه تاریخی مشابه وجود دارد که در آن قارچهای ارگوت (Claviceps purpurea) ، دانه چاودار آلوده ، وجود داشته است.
و اعتقاد بر این است که آزمایشات جادوگران سالم که در آن از قارچ استفاده شدهوبود باعث شدند در زمستان 1692 موادی این چنین رسوب داده باشدو، همین ها ممکن است دلیل توهم ، ترانزیت ، تشنج و خشونت شده باشد.
رفتارهایی که نشانه های فرضی جادوگر بودن بود. اگرچه ارگوت باعث مرگ در شهرک نشینان نشده است ، اما مشخص نیست که چرا برخی افراد و دیگران را تحت تأثیر قرار نداده است. قارچ مشابه می تواند دانه مصر را آلوده کند.

"کنار آمدن با حوادث طبیعی ، کنار گذاشتن آفت ها به عنوان یک افسانه بسیار آسان است"
نتیجه گیری
آیا آفت ها یک اثر دومینوی اکولوژیکی یا یک مداخله الهی بود؟ در صورت مواجهه با حوادث طبیعی مانند فوران آتشفشان ، رعد و برق و طوفان های شن بیابانی که ملخ ها را به مصر می راند ، کنار گذاشتن آفت ها به عنوان یک افسانه بسیار آسان است.
اما تلاش برای تحلیل وقایع تاریخی از سوابق معاصر ، مشکلات زیادی دارد. غالباً دشوار است که بفهمید در کجا یا چه زمانی اتفاق افتاده است. در این نمونه ، دوره آفت مصر بین سالهای 1570 و 1440 قبل از میلاد بستگی دارد ، بسته به اینکه چه کسی در مورد آنها می نوشت. اوزبیوس پامفیلی (263-339 میلادی) ، اولین مورخ کلیسا ، تاریخ مشخص را 1446 ق.م. بله ، در حدود 1630-1600 سال قبل از میلاد فوران های آتشفشانی ترا اتفاق افتاد ، یکی از آنها بزرگترین مورد ثبت شده توصیف شده است ، اما 1050 کیلومتر (650 مایل) از شمال غربی مصر فاصله داشت. و فوران سالها قبل از وقوع هجرت بود. اگر یکی از خرما اشتباه باشد ، فوران فقط باعث برخی از آفت ها می شود. من یک خداشناس نیستم و برای تصمیم گیری به شواهد تجربی اعتماد می کنم ، اما گاهی اوقات سوالی پیش می آید که شما می پرسید: "اگر چه؟"
دکتر استفان مورتلاک مدیر آسیب شناسی بیمارستان Nuffield Health Guildford است. او مایل است از مادر و همه کارمندان بیمارستان Nuffield Health ، بیمارستان گیلدفورد برای ادامه پشتیبانی حمایت کند.
thebiomedicalscientist.ne
منابع:
Bechtel F. (2013) ‘Plagues of Egypt.’ The Encyclopedia Catholic. جلد 12. نیویورک: شرکت رابرت اپلتون ، 1911. 13 ژوئیه. Newadvent.org. 1 ژوئن 1911. بازیابی شده در 17 ژوئن 2018.
Trevisanato SI (2005) "آفتهای مصر: باستان شناسی ، تاریخ و علوم به کتاب مقدس نگاه می کنند." Georgia Press
Marr JS and Malloy CD (1996). "یک تحلیل اپیدمیولوژیک از ده آفت مصر". کادوسئوس (Springfield، Ill.). 12: 7–24.
Walsby AE Schanz F and Schmid M (2005). "پدیده خون بورگوندی: یک مدل از تغییر شنا ، شکوفایی آب پاییزی توسط Planktothrix rubescens در دریاچه زوریخ را توضیح می دهد". متخصص گیاه شناسی جدید 169: 1469–8137
Edersheim A. عهد عتیق تاریخ کتاب مقدس ، شابک 1-56563-165-X
Ehrenkranz ، NJ و Sampson DA. (2008). ‘منشأ آفتهای عهد عتیق: توضیحات و مفاهیم.’ مجله زیست شناسی و پزشکی ییل ، 81: 31–42.
Earle DP (1989) ‘یک بیماری کتاب مقدس به روز شد.’ معاملات انجمن بالینی و اقلیم شناسی آمریکا ، 100 ، 132–141.
Sabbatani S and Fiorino S (2010) ‘آفت فلسطینیان و دیگر آزارها در جهان باستان: کاوش در روابط بین سنت دینی-ادبی ، شواهد هنری و اثبات علمی.’ Infez Med. 18: 199-207.
Trevisanato SI (2005). doctors پزشکان مصر باستان و ماهیت آفتهای کتاب مقدس. ’
فرضیه های پزشکی 65: 811 - 813
Maspero، G. History Of Egypt، Chaldaea، Syria، Babylonia، and Assyria، جلد 4 (از 12) پروژه گوتنبرگ کتاب الکترونیکی ، تاریخ انتشار: 16 دسامبر 2005.
بالداچینو ، فردریک ؛ Muenworn ، Vithee ؛ دسکینس ، مارک ؛ دسولی ، فلوریان ؛ Charoenviriyaphap ، Theeraphap ؛ Duvallet ، Gérard (2013). "انتقال عوامل بیماری زا توسط مگس های Stomoxys (Diptera ، Muscidae): مروری" (PDF). انگل 20: 26.
Mongoh ، MN ؛ Dyer ، NW ؛ Stoltenow ، CL ؛ Khaitsa، ML (2008). "عوامل خطر مرتبط با شیوع سیاه زخم در حیوانات در داکوتای شمالی ، 2005: یک مطالعه موردی با گذشته نگر". گزارش های بهداشت عمومی. 123 (3): 352–359.
تورل ، ام جی Knudson، GB (1987) "انتقال مکانیکی Bacillus anthracis توسط مگسهای پایدار (Stomoxys calcitrans) و پشه ها (Aedes aegypti و Aedes taeniorhynchus)". عفونت و مصونیت 55 (8): 1859–1861.
Marr JS ، CD Malloy (1996). "یک تحلیل اپیدمیولوژیک از ده آفت مصر". کادوسئوس (Springfield، Ill.). 12 (1): 7–24.
Khamesipour، F.، Lankarani، K. B.، Honarvar، B.، & Kwenti، T. E. (2018). یک بررسی سیستماتیک از عوامل بیماری زای انسانی که توسط مگس خانگی انجام می شود (Musca domestica L.). BMC بهداشت عمومی ، 18 (1) ، 1049
